Στην πλατεία Αγίου Σώστη τοποθετήθηκε ξανά ο «Έφηβος», το εμβληματικό γλυπτό του Θανάση Απάρτη, αποκαθιστώντας έναν ιστορικό δεσμό με τους κατοίκους και τη συλλογική μνήμη της πόλης. Στη λιτή εκδήλωση υποδοχής του έργου παρευρέθηκαν ο Δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, και κάτοικοι της περιοχής.
«Ο “Έφηβος” ανήκει ξανά στην καθημερινότητα της πόλης. Δίπλα στους ανθρώπους της. Γύρω του γράφτηκαν οι ιστορίες μιας ολόκληρης γειτονιάς», ανέφερε ο Χάρης Δούκας, υπογραμμίζοντας τη σημασία της επιστροφής του γλυπτού στον δημόσιο χώρο.
Ο δήμαρχος ευχαρίστησε τις υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων, τους συντηρητές και όλους όσοι συνέβαλαν στην επανατοποθέτηση, με ιδιαίτερη αναφορά στους κατοίκους που διεκδικούσαν επί χρόνια την επιστροφή του έργου στην περιοχή. Όπως σημείωσε, «η μνήμη της Αθήνας αξίζει να έχει θέση στις πλατείες μας».
Ένα γλυπτό με ιστορία που ξεπερνά τις οκτώ δεκαετίες
Ο «Έφηβος» είναι ένα ανδρικό γυμνό γλυπτό ύψους 2,50 μέτρων, το οποίο φιλοτέχνησε το 1940 ο Θανάσης Απάρτης (1899-1972), ένας από τους σημαντικούς Έλληνες γλύπτες του 20ού αιώνα όπως αποκαλύπτει το airetos.gr . Το έργο χυτεύθηκε σε μπρούντζο στο περίφημο χυτήριο Alexis Rudier στο Παρίσι, ενώ η γύψινη μελέτη του είχε παρουσιαστεί στην Αθήνα το 1939.
Αρχικά, η πρόθεση ήταν να τοποθετηθεί στη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας, ως μνημείο αφιερωμένο στην ελληνική νεότητα. Τελικά, εγκαταστάθηκε στο αλσύλλιο της οδού Μουστοξύδη, μπροστά από τη Σχολή Ευελπίδων, όπου συνδέθηκε με την καθημερινότητα των Ευέλπιδων αλλά και των κατοίκων του προσφυγικού συνοικισμού του Πολυγώνου.
Η σχέση αυτή διατηρήθηκε ακόμη και μετά τη μετεγκατάσταση πολλών κατοίκων στον Νέο Κόσμο, γύρω από την πλατεία Αγίου Σώστη, τη δεκαετία του 1960. Για τους ανθρώπους αυτούς, το γλυπτό αποτελούσε σημείο αναφοράς και ζωντανό κομμάτι των παιδικών τους αναμνήσεων.
Οι διαδοχικές μετακινήσεις και τα χρόνια της αναμονής
σύμφωνα με το airetos.gr Η πορεία του «Εφήβου» στον δημόσιο χώρο σημαδεύτηκε από διαδοχικές μετακινήσεις. Τη δεκαετία του 1980, μετά τη μεταφορά της Σχολής Ευελπίδων στη Βάρη και τη διαμόρφωση του οδικού κόμβου στην οδό Μουστοξύδη, το έργο μεταφέρθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη.
Το 1988, ο τότε δήμαρχος Αθηναίων, Μιλτιάδης Έβερτ, τοποθέτησε το γλυπτό στη συμβολή των οδών Αρδηττού και Αθανασίου Διάκου, κοντά στον Ιερό Ναό της Αγίας Φωτεινής.
Ωστόσο, το 1993, με την έναρξη των εργασιών για την κατασκευή του τραμ, ο «Έφηβος» απομακρύνθηκε εκ νέου και μεταφέρθηκε σε χώρο φύλαξης του Δήμου Αθηναίων, προκειμένου να συντηρηθεί και να αποκατασταθούν οι φθορές που είχε υποστεί από βανδαλισμούς.
Η συντήρηση και η επιστροφή του καθυστέρησαν για πολλά χρόνια, ενώ διατυπώθηκαν διαφορετικές προτάσεις για τη νέα θέση του. Η Σχολή Ευελπίδων επιθυμούσε να φιλοξενήσει το έργο στις εγκαταστάσεις της στη Βάρη, την ίδια στιγμή που οι πρώην κάτοικοι του Πολυγώνου ζητούσαν επίμονα την τοποθέτησή του στην πλατεία Αγίου Σώστη.
Για τους τελευταίους, ο «Έφηβος» δεν ήταν απλώς ένα έργο τέχνης, αλλά ένα σύμβολο της παλιάς τους γειτονιάς και ένας σύνδεσμος με την ιστορία της προσφυγικής κοινότητας όπως αναφέρει το airetos.gr .
Η απόφαση για την επιστροφή στην πλατεία Αγίου Σώστη
Λαμβάνοντας υπόψη την ιστορική διαδρομή του έργου και τον ισχυρό δεσμό του με τους πρώην κατοίκους του Πολυγώνου, η Διεύθυνση Σχεδίου Πόλεως και Αστικού Περιβάλλοντος του Δήμου Αθηναίων εισηγήθηκε την τοποθέτηση του πρωτότυπου γλυπτού στην πλατεία Αγίου Σώστη.
Η πρόταση εγκρίθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο και υλοποιήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2026. Μετά την εγκατάστασή του, το έργο συντηρήθηκε εκ νέου, ώστε να αναδειχθεί και να διατηρηθεί στον νέο του χώρο.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι οπές που διακρίνονται στον κορμό του «Εφήβου» και στη μαρμάρινη βάση του. Τα σημάδια αυτά, που χρονολογούνται από τα Δεκεμβριανά, διατηρήθηκαν ως ιστορικά τεκμήρια, αποτελώντας αναπόσπαστο μέρος της διαδρομής του γλυπτού και της ιστορίας της Αθήνας.
Νίκος Βοσδογάνης
Συζήτηση μελών